94% van de SeniorWeb-leden gebruikt een
antivirusprogramma. In dit artikel bespreken we hoe een antivirusprogramma in het algemeen werkt, zodat u meer inzicht krijgt in uw computer. Let op: dit is dus geen handleiding voor een bepaald antivirusprogramma.
Een antivirusprogramma beschermt uw pc tegen
virussen en andere schadelijke software. Er zijn veel soorten schadelijke software, zoals
wormen,
Trojaanse paarden en vaak ook
spyware en
phishing-mails. Wij gebruiken in dit artikel voor het gemak het woord ‘virussen’ als we het over alle schadelijke software hebben.
Computervirussen zijn schadelijk, omdat ze bedoeld zijn om dingen op of met de computer te doen die onwenselijk zijn. De computer kan traag worden en mogelijk worden er foutmeldingen op het scherm getoond. In ernstige gevallen kunnen virussen de eigenaar van de computer daadwerkelijk schade berokkenen, bijvoorbeeld door het wissen of juist verspreiden van (gevoelige) gegevens.
Een antivirusprogramma is software die virussen kan opsporen en kan verwijderen. Alle bestanden die Windows (of een ander besturingssysteem) maakt, opent, sluit of verzendt, worden door het antivirusprogramma op virussen gecontroleerd. Op deze manier wordt een virus onmiddellijk bij ontvangst herkend. U merkt er niets van, maar als u uw computer gebruikt, is uw antivirusprogramma dus altijd op de achtergrond bezig naar virussen te speuren.
Hoe weet een antivirusprogramma nu of iets een virus is? Hiervoor gebruikt het een lijst met ‘virusdefinities’. Een virusdefinitie, ook wel ‘signatuur’ genoemd, is een beschrijving van een virus. Omdat er elke dag nieuwe virussen bijkomen, worden er dagelijks nieuwe virusdefinities geschreven door de technici die werken bij de antivirusbedrijven.
Het antivirusprogramma maakt via internet regelmatig contact met het antivirusbedrijf om te kijken of er nog nieuwe virusdefinities zijn. Zo ja, dan worden die toegevoegd aan het programma op uw computer. Dit heet het ‘updaten’ (bijwerken).
De meeste antivirusprogramma’s hebben een functie die dit automatisch doet, vaak ‘auto-update’, ‘automatische update’ of gewoon ‘update’ genoemd. Het is belangrijk dat u deze functie aan hebt staan en verbinding hebt met internet. Anders zal uw antivirusprogramma immers niet de nieuwste virussen kunnen herkennen. Vrijwel dagelijks zijn er nieuwe updates beschikbaar.
Omdat de virussen er logischerwijs altijd eerder zijn dan de bijbehorende virusdefinities, kan het antivirusprogramma de állernieuwste virussen in principe niet herkennen. Bovendien zijn er virussen die moeilijk op te sporen zijn, omdat zij voortdurend van vorm veranderen.
Daarom gebruikt een antivirusprogramma ook aanvullende methodes om virussen op te sporen. Het let bijvoorbeeld op ‘verdacht gedrag’ van programma’s. Een programmaatje dat zich na opening direct wil gaan vermenigvuldigen, vertoont bijvoorbeeld verdacht gedrag. De gebruiker van de computer krijgt dan een waarschuwing en wordt om een reactie gevraagd. Zo kan ook een virus dat nog niet bekend is of dat voortdurend van vorm verandert, gestopt worden.
De meeste antivirusprogramma’s voeren automatisch het genoemde opsporingswerk uit, met behulp van de lijst met virusdefinites en de verdacht gedrag-methode.
Daarnaast bieden ze de gebruiker de mogelijkheid zelf op gezette tijden de harde schijf, of bepaalde mappen op de computer, na te lopen op virussen. Deze methode heet 'scannen' en wordt gebruikt om virussen op te sporen die bij binnenkomst door de mazen van het antivirusprogramma geslipt zijn, bijvoorbeeld omdat ze niet actief waren.
U moet zo’n scan zelf starten en het is aan te raden het eens in de zoveel tijd te doen (bijvoorbeeld maandelijks). De meeste antivirusprogramma’s bieden de mogelijkheid deze handeling te plannen, zodat u er zelf niet meer aan hoeft te denken.
Stel, het antivirusprogramma heeft een virus ontdekt, bijvoorbeeld in een binnenkomende e-mail of op de harde schijf. Wat gebeurt er dan?
Dat hangt af van de instellingen van uw antivirusprogramma. In de meeste gevallen zal het antivirusprogramma het virusbestand verwijderen. Lukt dit niet, dan wordt het virus in ‘quarantaine’ gezet. Dit betekent dat het in een bepaalde map op de harde schijf wordt gezet op een zodanige manier dat het geen schade kan aanrichten.
Ook de bestanden die verdacht gedrag vertonen, maar waarvan niet zeker is of het inderdaad virussen zijn, worden in quarantaine geplaatst. U kunt dan zelf bepalen of u het bestand wil verwijderen of niet.
Om de zoveel tijd, meestal eens per jaar, komen antivirusbedrijven met een nieuwe uitgave van hun antivirussoftware. Wanneer het nodig is voor het functioneren van het programma, brengen antivirusbedrijven tussentijds een nieuwe versie van hun antivirussoftware uit. Dat wordt upgraden genoemd. Soms gebeurt dat één keer per jaar maar meestal is dat vaker. U vraagt zich misschien af waarom u een nieuwe versie van het antivirusprogramma nodig hebt. U actualiseert toch altijd uw antivirusprogramma via updates, zodat u altijd de laatste virusdefinities binnenkrijgt? Dit is echter niet voldoende. Er worden door het antivirusbedrijf ook verbeteringen aangebracht in de manier waarop virussen door het antivirusprogramma worden opgespoord. Er is bijvoorbeeld een slimmere of snellere methode ontwikkeld om een bepaalde categorie of geheel nieuwe virussen te herkennen. Die nieuwe methode is dan in de nieuwe versie van het programma beschikbaar. Upgraden is dus geen overbodige luxe.
Betaalde antivirusprogramma’s worden gedurende een afgesproken tijd van updates van de virusdefinities en van nieuwe versies van het programma (upgrades) voorzien, de zogenaamde licentieperiode. In feite kun je stellen dat je een abonnement voor een bepaalde tijd (meestal een jaar) en een bepaald aantal computers (één of meer) hebt. Als die tijd verstreken is, moet het abonnement worden vernieuwd. Soms is zo’n vernieuwing wat goedkoper dan een nieuw abonnement. In computertermen wordt zo’n abonnement een licentie genoemd.
Iedereen die regelmatig op internet surft of e-mailt, heeft een goed, actueel en bijgewerkt antivirusprogramma nodig. Kaspersky Anti-Virus is een prima antivirusprogramma dat u als lid van SeniorWeb met korting in de Webwinkel kunt aanschaffen. Goede gratis alternatieven zijn AVG, Avast! Free Antivirus en Microsoft Security Essentials. Goede virusbescherming hoeft dus niet duur te zijn! Besef wel dat u bij een gratis antivirusprogramma geen ondersteuning van de leverancier kunt verwachten.
Een antivirusprogramma kunt u vaak ook kopen als onderdeel van een bundel, een zogenaamde ‘suite’. Er zit dan bijvoorbeeld ook een firewall, een spamfilter en een anti-spyware-functie in. Aan alleen het antivirusprogramma hebt u echter in de meeste gevallen voldoende: Windows biedt namelijk standaard een prima firewall, de Windows Firewall. En een spamfilter kunt u vaak krijgen van uw internetprovider of u kunt een gratis programma gebruiken, zoals SpamExperts Home. Vindt u het moeilijk om uw computer zelf te beveiligen of uw antivirusprogramma goed in te stellen? Vraag dan hulp aan een bekende die het voor u kan doen. Het werkt trouwens juist averechts om meerdere antivirusprogramma's tegelijk te gebruiken: eentje is prima en voldoende!
Antivirusprogramma’s zijn niet waterdicht. Sommige van de allernieuwste virussen kunnen de programma's niet meteen herkennen. De makers moeten het virus dan nog toevoegen zodat het virus bij de nieuwste uitgave van het programma wel herkend wordt. Zelfs met de verdacht gedrag-methode kunnen niet álle virussen herkend worden. Daarom is het verstandig om zelf alert te blijven en onderstaande tips te volgen.
De meeste virussen worden per e-mail verspreid. E-mails van onbekende afzenders moet u altijd wantrouwen. Maar sommige besmette e-mails lijken afkomstig van een vertrouwde afzender, bijvoorbeeld een bekende of een antivirusbedrijf. Toch zijn er ook in dat geval meestal wel aanwijzingen dat het om een virus gaat:
- Er is geen tekst of de tekst is opgesteld in Engels of gebrekkig Nederlands, of ziet er om een andere reden vreemd uit.
- Er zit een bijlage bij de e-mail en u wordt (dringend) verzocht op de bijlage te klikken.
- De bijlage is een programmabestand, te herkennen aan de extensie ‘exe’, ‘com’, ‘pif’ en ‘vbs’. In veel mailprogramma's worden verdachte bijlagen geblokkeerd, u krijgt hiervan dan een melding.
- Ook zijn de extensies van bijlagen standaard zichtbaar in de e-mailprogramma’s, zodat u ook zelf kunt controleren of de bijlage een programmabestand is.
- Als u twijfelt over een bijlage, klik er dan met de rechtermuisknop op, klik op Opslaan als, kies een map op uw harde schijf en laat uw antivirusprogramma deze map scannen voordat u het bestand opent.
- Zet in Outlook (Express) en Windows Mail het voorbeeldvenster uit, want virussen schijnen geactiveerd te kunnen worden via het voorbeeldvenster. Het voorbeeldvenster is het deel van het scherm waarin u de mail al kunt lezen voor u hem geopend hebt. Klik op Help in uw mailprogramma en zoek op ‘voorbeeldvenster’ of ‘leesvenster’ voor hulp bij het uitschakelen.
De andere veelvoorkomende verspreidingswijze van virussen is via downloads, bijvoorbeeld uit nieuwsgroepen of uit peer-to-peerprogramma’s. Download daarom liefst alleen programma’s van bekende en vertrouwde leveranciers, en van de website van de leverancier zelf. Of wijk uit naar download-websites die voor u de software controleren, zoals Download.com of ZDNet Downloads. Kijk extra uit bij het downloaden van bestanden en muziek via peer-to-peerprogramma’s.