Online oplichting: welke soorten zijn er?

Phishing betekent het hengelen of vissen naar gevoelige informatie. Internetcriminelen proberen via een mail, sms of WhatsApp-bericht persoonlijke informatie te krijgen. Het lijkt net of het bericht van bijvoorbeeld jouw bank is. Zo lokken criminelen je naar een valse website die ook net echt lijkt. Zij hopen dat mensen op de nepwebsite hun gebruikersnaam, wachtwoord en andere informatie invullen. En zo sta je nietsvermoedend je gegevens af. Het gevolg? Fraudeurs plunderen de bankrekening.

Via neptelefoontjes lukt het oplichters vaak om geld of persoonlijke gegevens van iemand te krijgen. Zo doet iemand zich aan de telefoon voor als bankmedewerker of helpdeskmedewerker van bijvoorbeeld Microsoft. 

Een oplichter doet zich voor als een bekende en neemt contact op. Hij of zij geeft aan in nood te zitten en heeft geld nodig. Deze 'vriend' vraagt of je geld overmaakt naar een rekening waar hij nog wel bij kan. Maar in het echt weet de vriend of bekende hier niks van. Deze vorm van oplichting heet ook wel vriend-in-noodfraude. Het komt het vaakst voor via WhatsApp, maar kan ook via andere sociale media gebeuren.

Let goed op waar of van wie je iets koopt. Overal waar handel is, ruiken oplichters kansen. Vertrouw je een Tikkie-betaalverzoek niet, controleer dan of het echt is. Let op bij aankopen op Marktplaats en weet waar je webwinkelt!

Oplichters stelen persoonsgegevens, zoals naam, adres, burgerservicenummer en het paspoortnummer. Daarmee kunnen ze bijvoorbeeld een bankrekening openen of bij webwinkels producten bestellen. Dit heet identiteitsfraude. Voorkom deze vorm van fraude en let goed op waar je je persoonsgegevens deelt.

Bij boilerroomfraude krijgen slachtoffers een beleggingsvoorstel van een nepinvesteringsmaatschappij. Het voorstel belooft hoge winsten. Het eerste bedrag dat je moet inleggen is vaak klein. Dat maakt het makkelijker om de gok te wagen. Het slachtoffer ziet daarna in een nepaccount zijn geld snel meer worden. Hierdoor durft het slachtoffer meer geld in te leggen. Wil je het geld opnemen? Dan kan dat niet. Al het ingelegde geld is kwijt. Banken en verzekeraars vergoeden de schade niet. Dus pas op voor mensen en bedrijven die hoge winsten beloven.

Datingfraudeurs zoeken op datingsites en sociale media naar mensen die een relatie willen. Het lijkt op catfishing. Ze maken een nepprofiel met gestolen foto's van iemand anders. Ze geven veel complimenten en aandacht, zodat het slachtoffer verliefd wordt. Ze stellen al snel voor om via WhatsApp of e-mail verder te praten in plaats van op de datingsite. Want daar is geen controle op oplichters.

Daarna vragen ze geld om een probleem op te lossen. Soms doen ze alsof ze goed kunnen beleggen en proberen het slachtoffer mee te laten doen. Maar het geld verdwijnt gewoon naar de oplichter zelf. Van een ontmoeting komt het nooit. En (video)bellen kan meestal ook niet. Al wordt het met kunstmatige intelligentie voor oplichters makkelijker om nep-beeld en -geluid te gebruiken. Zo lijkt een videogesprek heel echt.

Signalen van dit soort fraude zijn: 

1. Je date geeft overdreven veel complimenten en lieve woorden. 
2. Je date wil al heel snel verder praten via WhatsApp of e-mail. 
3. Je online liefje kan meestal niet (video)bellen. 
4. Je date kan niet afspreken in het echt. 
5. Je date wil niet dat je met anderen over hem/haar praat met anderen.

Quishing is een samenvoeging van de woorden QR-code en phishing. Het is een vrij nieuwe vorm van phishing waarbij criminelen QR-codes gebruiken. Zo'n QR-code leidt naar een nepwebsite. Hier moet je gegevens invullen of download je per ongeluk malware op je apparaat. Je kunt dit soort QR-codes tegenkomen in een mail, sms, als e-mailbijlage of zelfs op een parkeerautomaat. Controleer dus waar de QR-code naartoe gaat. Voordat je iets invult of ergens op klikt.

Bij vacaturefraude plaatsen oplichters een nepvacature of doen een aanbod. Vaak voor een baan die veel geld voor weinig werk belooft. Je kan het vaak thuis doen en ervaring of een opleiding is meestal niet nodig. De oplichters doen alsof ze werkgever, recruiter of uitzendbureau zijn. Ze vragen bijvoorbeeld om persoonlijke gegevens of een kopie van een identiteitsbewijs. Waardoor mensen slachtoffer kunnen worden van identiteitsfraude. Soms proberen ze je op een link te laten klikken. Op die manier willen ze een laptop of telefoon met malware besmetten.

Vaak moet je eerst iets betalen voordat je met de baan kan beginnen. Bijvoorbeeld voor een training. Daarna moet je nóg meer betalen, bijvoorbeeld omdat je je werk niet goed hebt gedaan. Maar uitbetaald krijg je nooit en het betaalde geld ben je kwijt. Let op deze dingen om vacaturefraude te voorkomen: 

1. Is een aanbod of vacature te mooi om waar te zijn? Wees op je hoede. 
2. Volgt er geen kennismakingsgesprek, maar word je meteen aangenomen via een WhatsApp-berichtje? Dat lijkt handig, maar is vooral onbetrouwbaar. 
3. Betaal nooit voor werk waarvoor je juist betaald moet worden. Ook niet voor trainingen om het werk te mogen doen. 
4. Vraagt iemand of je een kopie van een ID-kaart, rijbewijs of bankpas kunt versturen? Doe dat nooit naar iemand waarvan je niet zeker weet of je die persoon kunt vertrouwen.